Er zijn verschillende energiebronnen waarmee elektriciteit, warmte en brandstoffen kunnen worden geproduceerd. Zo zijn er hernieuwbare energiebronnen zoals windenergie, zonne-energie, waterkracht en bio-energie. Daarnaast bestaan er niet-hernieuwbare energiebronnen, waaronder fossiele brandstoffen zoals aardgas, aardolie en steenkool.
Bio-energie is energie die wordt geproduceerd uit biomassa. Dat kan bijvoorbeeld gaan om houtige reststromen, groenafval, mest, slib, biogas en andere organische materialen. Biomassa wordt in Vlaanderen als een hernieuwbare energiebron beschouwd, maar dat betekent niet dat elke vorm van bio-energie automatisch duurzaam of klimaatneutraal is. De herkomst van de biomassa, het landgebruik, de verwerking en de emissies tijdens de volledige keten spelen een belangrijke rol.
Wat is bio-energie?
Bio-energie is energie die wordt geproduceerd uit biomassa. Onder biomassa vallen organische materialen zoals hout en houtresten, groenafval, landbouwresten, mest, slib en bepaalde organische afvalstromen. Ook biogas dat uit organisch materiaal wordt geproduceerd, behoort tot bio-energie.
Biomassa wordt als hernieuwbaar beschouwd omdat nieuw biologisch materiaal kan aangroeien of opnieuw beschikbaar komt. Toch is de hoeveelheid geschikte biomassa beperkt. Vlaanderen geeft daarom de voorkeur aan het gebruik van biomassa als materiaal binnen de circulaire economie voordat ze als brandstof wordt ingezet.
Volgens de Vlaamse overheid kan biomassa pas als een duurzame groene energiebron worden beschouwd wanneer ze onder andere van duurzame herkomst is, niet beter als materiaal kan worden gebruikt, de productie en inzameling geen te grote impact hebben op natuurlijke ecosystemen en de impact op het landgebruik beperkt blijft.
Hoe wordt bio-energie geproduceerd?
Er bestaan verschillende technieken om energie uit biomassa te halen. De belangrijkste zijn verbranding, vergisting en vergassing.
- Verbranding: vaste biomassa zoals houtresten kan worden verbrand om warmte te produceren. Die warmte kan rechtstreeks worden gebruikt of via een turbine en generator worden omgezet in elektriciteit.
- Vergisting: organisch materiaal zoals mest en bepaalde reststromen wordt zonder zuurstof door micro-organismen afgebroken. Daarbij ontstaat biogas.
- Vergassing: biomassa kan bij hoge temperatuur met een beperkte hoeveelheid zuurstof worden omgezet in een brandbaar gasmengsel.
Biogas bestaat voornamelijk uit methaan en koolstofdioxide. Het kan worden gebruikt voor de productie van elektriciteit en warmte. Wanneer biogas verder wordt gezuiverd tot biomethaan, kan het onder voorwaarden ook in het aardgasnet worden geïnjecteerd of als brandstof worden gebruikt.
Is bio-energie duurzaam?
Bio-energie kan bijdragen aan de productie van hernieuwbare elektriciteit en warmte, maar de duurzaamheid hangt sterk af van welke biomassa wordt gebruikt en waar die vandaan komt. Het gebruik van lokale reststromen die niet meer als materiaal kunnen worden ingezet, kan bijvoorbeeld een andere milieu-impact hebben dan het speciaal kappen, produceren en transporteren van biomassa voor verbranding.
Daarom is het niet correct om alle biomassa als automatisch CO2-neutraal te beschouwen. Bij het verbranden van hout en andere biomassa komt namelijk wel degelijk CO2 vrij. De uiteindelijke klimaatimpact hangt onder andere af van de herkomst van de biomassa, de snelheid waarmee nieuwe vegetatie koolstof opnieuw opneemt, het transport, de verwerking en eventuele veranderingen in landgebruik.
Voordelen van bio-energie
Bio-energie heeft verschillende mogelijke voordelen. Organische reststromen die anders weinig nuttige toepassing hebben, kunnen worden ingezet voor de productie van energie. Dat kan bijdragen aan een efficiënter gebruik van grondstoffen.
Een ander voordeel is dat bepaalde vormen van bio-energie relatief goed regelbaar zijn. Terwijl de productie van zonne- en windenergie varieert met het weer, kan een biogasinstallatie of biomassacentrale op geplande momenten energie produceren. Biogas kan bovendien tijdelijk worden opgeslagen voordat het wordt gebruikt.
Bio-energie kan worden gebruikt voor verschillende toepassingen, waaronder elektriciteit, warmte en transportbrandstoffen. In Vlaanderen speelde biomassa in 2024 nog een belangrijke rol bij hernieuwbare warmte: 69% van de groene energie voor verwarming en koeling kwam toen uit biomassa. Bij de Vlaamse groene stroomproductie was biomassa, biogas en de organische fractie van huishoudelijk afval samen goed voor 16%.
Nadelen en aandachtspunten van bio-energie
De verbranding van biomassa veroorzaakt emissies. Naast CO2 kunnen onder andere fijnstof en stikstofoxiden vrijkomen. Bij grote industriële installaties kunnen deze emissies met rookgasreiniging worden beperkt. Voor kleinschalige huishoudelijke houtverbranding is dat technisch moeilijker. De Vlaamse overheid promoot daarom geen huishoudelijke verwarmingssystemen op hout, zoals open haarden, houtkachels en pelletkachels.
Ook de beschikbare hoeveelheid duurzame biomassa is beperkt. Wanneer bossen of landbouwgrond specifiek worden gebruikt om brandstof te produceren, kan dat gevolgen hebben voor biodiversiteit, koolstofopslag, voedselproductie en landgebruik. Daarom is het belangrijk om vooral geschikte reststromen efficiënt te gebruiken en rekening te houden met de volledige levenscyclus.
Waarvoor wordt bio-energie gebruikt?
Bio-energie kan worden gebruikt voor de productie van elektriciteit, warmte, groen gas en biobrandstoffen. Een biomassaketel of biomassacentrale kan warmte produceren. Een biogasinstallatie kan tegelijkertijd elektriciteit en warmte leveren via warmtekrachtkoppeling. Gezuiverd biogas kan als biomethaan worden gebruikt.
Daarnaast worden biobrandstoffen gebruikt in de transportsector, bijvoorbeeld als bijmenging bij benzine of diesel. Hoe duurzaam een biobrandstof is, hangt opnieuw af van de gebruikte grondstof en de volledige productieketen. Bio-energie is daarom niet automatisch een volledig duurzame vervanging voor fossiele brandstoffen.
Bio-energie en groene stroom
Elektriciteit die uit duurzame biomassa of biogas wordt geproduceerd, kan als groene stroom worden verkocht. Wanneer een energieleverancier in Vlaanderen groene elektriciteit verkoopt, moet hij daarvoor de nodige garanties van oorsprong indienen bij de Vlaamse Nutsregulator.
Eén garantie van oorsprong staat voor 1 MWh of 1.000 kWh geproduceerde energie. Dankzij dit systeem kan de herkomst van groene elektriciteit worden aangetoond, ook al wordt elektriciteit uit verschillende productiebronnen op hetzelfde elektriciteitsnet samengebracht.
Energieleveranciers en bio-energie
Wil je weten of de elektriciteit van je energieleverancier afkomstig is uit bio-energie, zonne-energie, windenergie of andere bronnen? Kijk dan naar de brandstofmix en herkomstgegevens van de leverancier. In Vlaanderen wordt het aandeel hernieuwbare elektriciteit bepaald aan de hand van de garanties van oorsprong die leveranciers indienen.
Via onze tool kun je energieleveranciers vergelijken. Kijk daarbij niet alleen naar het aandeel groene energie, maar ook naar de energiebron, herkomst van de elektriciteit, totale geschatte jaarkost en contractvoorwaarden.
Doe de energietest en bespaar elk jaar op jouw factuur.
Verspil geen uren meer met het vergelijken van energietarieven en het vinden van de beste energieleverancier ! Vraag een vrijblijvende audit aan en stap over naar de beste energieleverancier op dit moment.